Geschiedenis
Stichting en vroege geschiedenis
Dalbergen werd in 1203 gesticht door de Friese edelman Hayo van Wolvega. De naam is een samenstelling van 'dael' (dal) en 'berghe' (berg), verwijzend naar de unieke topografie van de nederzetting: een hoger gelegen gebied (rivierduin) omringd door lager gelegen landen. De stad ontwikkelde zich snel tot een belangrijk centrum van handel en kennis, mede dankzij het door Van Wolvega opgerichte Collegium Humanitatis.

Middeleeuwen en vroegmoderne tijd
Tijdens de middeleeuwen groeide Dalbergen uit tot een belangrijke handelsstad, hoewel het bewust buiten de Hanze bleef. De stad onderscheidde zich door haar progressieve bestuur en tolerante houding, wat leidde tot de vestiging van diverse religieuze en culturele gemeenschappen. In 1364 kreeg Dalbergen stadsrechten van de Bisschop van Utrecht.

Moderne geschiedenis
De stad speelde een belangrijke rol in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog, met name tijdens de Mei-Revolte van 1943, waarbij 872 mannen en 1572 kinderen werden gedeporteerd. De Mei-Revolte is tot op de dag van vandaag één van de meeste gruwelijke momenten uit de Nederlandse oorlogsgeschiedenis. Na de oorlog ontwikkelde Dalbergen zich tot een modern stedelijk centrum, waarbij in 1946 Emmeloord en in 1950 Putten werden geïntegreerd in de gemeente. In 1986 werd de stad onderdeel van de provincie Flevoland middels de historische Flevoland+ Overeenkomst.

Geografie en ligging
Dalbergen ligt strategisch tussen vier belangrijke waterwegen:
De IJssel aan de zuidwestzijde
Het Kattendiep aan de westzijde
Het Ganzendiep aan de oostzijde
Het Zwarte Meer aan de noordzijde
De stad is gebouwd op een natuurlijke verhoging (rivierduin), met het centrum ongeveer 3 meter boven NAP. De totale oppervlakte van de stad bedraagt circa 30 km².

Bestuur
De gemeente Dalbergen hanteert sinds 1946 het 'Dalbergse Bestuursmodel', dat centraal gezag combineert met lokale autonomie. Het bestaat uit:

Gemeentelijk bestuur
Gemeentelijke burgemeester: Piet van Zanen (VVD, sinds 2018)
College van B&W
Gemeenteraad

Loco-burgemeesters
Stad Dalbergen: Jennifer Hartog (D66, sinds 2024)
Putten: Henk Lambooij (CDA, sinds 2012)
Emmeloord: Roger de Groot (CDA sinds 2015)

Economie
De economie van Dalbergen kenmerkt zich door een diverse mix van sectoren:
Technologische industrie
Maritieme sector
Onderwijs en onderzoek
Culturele sector
Toerisme
De stad is onderdeel van de Diamantsteden Alliantie, een samenwerkingsverband tussen Dalbergen, Dronten, Oldebroek en Kampen sinds 2002.

Cultuur en onderwijs
Onderwijs
Het Collegium Humanitatis, opgericht in 1203 door Hayo van Wolvega, was een van de oudste onderwijsinstellingen van Nederland tot het in 1994 opging in de VU Campus Dalbergen. Deze campus van de Vrije Universiteit Amsterdam zet de academische traditie van het Collegium voort. Daarnaast heeft de stad het Zuiderzee Lyceum, dat bekend staat om zijn innovatieve onderwijsmethoden.

Culturele instellingen
Het Spinozacafé
Poppodium Jupiter
Stadsmuseum Dalbergen
De Sint-Nicolaaskerk
Schouwburg Dalbergen
Dalbergen Kunsthal

Sport
De stad kent twee belangrijke voetbalclubs:
FC Dalbergen ("De Rode Meeuwen")
Zuiderveldse Boys ("De Blauwe Uilen")
Deze clubs spelen hun thuiswedstrijden in het Sportpark de Ganzediep.

Verkeer en vervoer
Dalbergen is bereikbaar via:
De N202 (hoofdverbinding met Emmeloord en Kampen)
De N765 (verbinding met IJsselmuiden)
Station Dalbergen Centraal en Station Dalbergen-Zuid
Diverse waterwegen waaronder de IJssel

Bekende Dalbergers
Hayo van Wolvega (1165-1240) - stichter van de stad
Elisabeth van Leyden (1722-1799) - eerste vrouwelijke stadhouder
Anneke van der Meer (1906-1988) - verzetsleidster en onderwijshervormer
Emma van der Meer (1928-2012) - overlevende Mei-Revolte en lokaal politicus